Giới hạn của một ngày

Dẹp hết, đi lên núi. Dù sao thì mỗi năm tụi này vẫn còn làm được một lần, vào dịp kỷ niệm ngày cưới. Tận cùng con đường, phải đậu xe ở bãi qui định, từ đây chỉ còn những con đường mòn men triền núi, nhiều chỗ tuyết đấp dày mấy tấc, có chỗ không dấu chân người.

Kẻ trước người sau, anh và tôi chống gậy lội qua những bãi tuyết, những bãi bùn lầy do tuyết tan để lại, những bãi đá trơ ra sau khi bùn đất bị cuốn đi, những bãi rêu pha giữa sắc xanh lơ và xanh biếc, những bãi hoa li ti màu hồng trắng tím phớt vàng nhạt, hàng triệu đóa nở xen lẫn nhau tạo thành những vệt màu lung linh vắt ngang lối mòn hoặc thòng xuống vách núi, hoặc len lỏi giữa những tảng đá thành suối hoa.

Bầu trời rộng vô cùng. Trèo lên được một  đỉnh núi, lại thấy một đỉnh núi khác trước mặt. Nhìn quanh, núi vây bọc trùng điệp, thung lũng thăm thẳm, hồ nước xa xa, vọng âm của tiếng thác gần nghe ù ù ầm ầm. Để bàn tay lên ngực nghe trái tim mình cũng đập ầm ầm ù ù. Có lẽ ở độ cao mấy ngàn thước, tai mình nghe cái gì cũng ù ù ầm ầm chăng?

 Hình như Thiên thai là đây. Một bụi dâu dại chi chít trái đang chín, vị ngọt ngọt chua chua, tuy trái nhỏ xíu nhưng hái hết bụi này lại hiện ra bụi khác, trái nhiều hơn, và bụi khác nữa, trái chín mùi hơn. Rồi hiện ra sau bụi dâu là khe nước trong veo róc rách chảy. Nước ấy do tuyết trên đỉnh núi tan ra. Không biết làm sao tả được cảm giác khi dòng nước ấy chảy vào cơ thể mình, lan tỏa cảm giác mát lạnh đê mê đến tận cùng tứ chi, như sau cuộc ái ân.

Ở tảng đá này tôi ngồi lại, nhìn anh tiếp tục đi xuống thung lũng để tìm đường leo lên sườn núi bên kia. Mấy năm trước tôi đã theo anh trèo (trượt, bò) lên được ngọn núi đó và biết rằng bên sườn kia núi đó cũng giống bên sườn này núi này. Đành rằng cũng có khác biệt chi tiết. Nhưng anh không lên núi để tìm sự khác biệt. Anh muốn đi tới giới hạn. Tới sườn núi bên kia rồi quay về chỗ đậu xe thì vừa lúc trời tối, và trọn vẹn một ngày. Hồi xưa (hồi hăm mấy tuổi) anh thường cõng cái chăn và ít lương khô đi ròng rã cả tuần trong núi, đến bốn năm chục tuổi vẫn còn leo núi được ba bốn ngày, đến tuổi sáu mươi thì một ngày là giới hạn tối đa. Đó là cái giới hạn mà anh không muốn rút ngắn nữa.

Bóng anh nhỏ dần, khi hiện khi khuất sau những tán cây mõm đá, đến khi ra đến sườn núi trống thì chỉ còn là một hình thù nhỏ nhoi giữa bãi tuyết trắng lóa, trông như một dấu chấm giữa trang giấy không có chữ.  Đằng trước dấu chấm là câu gì thì ý nghĩa cũng trọn vẹn rồi. Đằng sau dấu chấm có thể là bắt đầu của bất cứ câu chữ gì. Nếu mình quyết định viết tiếp. Hay đi tiếp.

Anh dừng lại. Có thể  anh đang nhìn lên đỉnh núi này và thấy tôi ngồi đây. Tôi giơ tay cao vẫy vẫy, nhưng biết anh khó nhận thấy vì tôi cũng không phân biệt được cử chỉ của anh. Khoảng cách khiến tôi chỉ nhận ra anh như một chấm đen trên nền tuyết trắng. Có thể anh dừng lại để nhìn lên ngọn núi kia và ước lượng sức mình, hay thời gian. Tụi này đi không còn nhanh như mấy năm trước. Bây giờ là mấy giờ?

Anh không mang theo điện thoại, máy tính hay bất cứ đồ dùng “hiện đại” nào. Một phần vì không thể đeo xách lòng thòng, lý do chính là không cần dùng đến chúng. Dẹp hết, đi lên núi. Nghĩa là dẹp hết mọi ràng buộc với xã hội nhân gian, về giữa thiên nhiên để tâm hồn cô độc. Anh cho rằng trong cô đơn con người mới soi rọi được chính mình. Một mình trên đỉnh núi tuyết, chẳng những không có đám đông vây quanh, mà không có cả phương tiện liên lạc với xã hội, người ta cởi trói được trí tưởng tượng, suy nghĩ hoặc mơ mộng những điều khác hơn cơm áo địa vị và hơn thua thành bại.

Không nhứt thiết phải trèo lên tận đỉnh núi tuyết, ngồi trong căn phòng đóng kín giữa thành phố rồi ngắt điện, tắt điện thoại, ngắt kết nối internet thì cũng cách ly được với thế giới con người. Tôi từng làm vậy, và cảm giác rất khác. Một nỗi lo âu mơ hồ, một nỗi bức bối khó hiểu, một sự ngột ngạt tù túng, một thôi thúc  vùng vẫy bứt phá, một sức đè nén càng lúc càng nặng nề… khiến cho sự tự nguyện tách rời thế giới con người là một trải nghiệm đau đớn mà tôi không muốn lập lại.

Đi tới một nơi trời cao đất rộng xa hẳn thị thành, một nơi mình không phải nặn ra nụ cười xã giao để chào ai đó trên mỗi đoạn đường trăm thước như trên lối đi dạo ở công viên gần nhà. Một nơi ta nhìn vào ta mới thấy người, còn nhìn ra là trời cao thăm thẳm trên đầu và đất sâu thăm thẳm dưới chân, ta nhận ra cái giới hạn của mình trong cái hình như vô hạn của tự nhiên. Trong giới hạn một ngày, ta không trở thành thần tiên hay triết gia thấu đáo vũ trụ, nhưng có thể nhìn ra chính mình, biết mình, thương mình hơn.

Cái chấm đen trên nền tuyết trắng lại di động, rồi dừng lại, rồi đi tiếp, rồi ra khỏi tầm nhìn của tôi.  Tôi cố căng mắt nhìn chăm chú vẫn không thể thấy gì khác ngoài màu trắng của tuyết và màu xám của đá.   Nhớ có lần anh và tôi lạc nhau trong hội chợ. Chỉ ngoảnh qua ngoảnh lại tôi không thấy anh nữa. Tôi dáo dác tìm anh trong đám đông, dù biết anh không phải là trẻ con năm tuổi, anh không thể “lạc” cũng không thể “bị” nguy hiểm gì ở chốn này, tôi vẫn càng lúc càng lo lắng hốt hoảng. Tôi trở lại chỗ bắt đầu lạc nhau, đứng đó hy vọng anh cũng suy ra rằng phải trở về chỗ đó tìm tôi. Và tôi đã đứng đó giữa rừng người qua lại có lẽ chừng năm phút mà cảm giác như lạc mất anh và còn lại một mình khiến tôi mím chặt môi mà vẫn không kềm được nước mắt. Về sau đi tới chỗ lạ hay đông người anh đều nắm tay tôi. Anh nói hình ảnh tôi đứng giữa hội chợ lúc anh tìm gặp lại: cô đơn  lạc lỏng không tả được và không quên được.

Ngồi một mình trên đỉnh núi nhìn bóng mình dài ra theo bóng nắng xế, nghe gió ù ù ầm ầm qua tai, mắt chỉ nhìn thấy đá và tuyết, tôi thử hình dung những nguy hiểm bất chợt: đất lở,  trời lạnh hơn, kẻ ác / thú dữ đột ngột xuất hiện tấn công… nhưng lòng tôi vẫn bình an, chuyện rủi ro nếu phải xảy ra thì cứ xảy ra. Tôi không lo anh đi lạc. Anh cũng không lo tôi ngồi một mình.

Về đến nhà trời đã tối, đã trễ giờ tôi thường thăm hỏi ba tôi. Nên việc đầu tiên là tôi mở máy tính, nối mạng, mở Skype. Bên kia bờ Thái Bình Dương, trong ngôi nhà nhỏ quen thuộc, em gái tôi nói khẻ “Ba đang ngủ”, tôi cũng nói khẻ “Vậy để yên ba ngủ”. Vừa lúc đó ba tôi mở mắt ra. Tôi hỏi “Ba khỏe không?” Em tôi phì cười: “Chín chục tuổi ngồi hoài một chỗ làm sao khỏe mà hỏi?” Nhưng ba tôi mĩm cười nói “Khỏe”. Rồi ba ngủ tiếp, hay chỉ nhắm mắt lắng nghe chị em tôi trò chuyện, về giá cả hôm nay (em mới đi chợ về), nhà A Khòn dối diện nhà mình đang cất thêm lầu, vợ chồng bán than cải nhau tới khuya, con bé bán trái cây dạo đang đẩy xe ngang qua.  Thường là vậy, không có gì khẩn cấp, quan trọng. Nhưng hôm nào mạng trục trặc, tôi bồn chồn bứt rứt không ngủ được. Nỗi nhớ nhà, lo lắng vì xa cách người thân khiến tôi vò võ. Hôm nào, như hôm nay, “Skype” xong với ba và em, tôi thấy lòng bình an.

Ở phòng ngoài, anh cũng đang ngồi với cái máy tính nối mạng, mặt mày mỗi lúc một đăm chiêu, cau có. Tôi không biết là do tin chiến sự ở Trung Đông hay tin chính trị ở Washington D.C.  Hay anh đang đọc email hối thúc về công việc. Hay các diễn đàn nghề nghiệp anh tham gia đang nổi sóng gió. Hay anh  đang nghiên cứu / phân tích / kiểm tra các luồng thông tin rối rắm bề bộn về một vấn đề anh quan tâm. Tôi định nói anh đừng bận tâm nữa, tối rồi, nhưng anh khoác tay như đuổi tà, cằn nhằn bảo để anh yên.

Nằm trên giường tôi nhìn ra, thấy anh ngồi đó cách mấy thước mà cảm giác như anh lạc mất trong một thế giới nào đó. Tôi cầm cái Nexus 7 định xem một cái phim mới tải về, nhưng rồi ngao ngán buông tay. Đây là giới hạn của một ngày. 

Một giây mỗi ngày

Một giây cuộc sống, một giây trong thiên nhiên, một giây của đời người, một giây ở nơi nào đó, một giây giữa thời gian vô tận, có nghĩa gì? Đơn vị “một giây” khiến tôi khựng lại. Ở ngã tư đèn xanh bật lên và bắt đầu đếm ngược số giây còn lại để tôi băng từ lề này sang lề kia - mặt đường không rộng lắm, tôi bước vội vàng, vậy mà suýt không kịp ba mươi giây cho phép người đi bộ qua đường. Chuông diện thoại reo, tôi đang ở trong buồng tắm, vội vàng chạy ra, cầm máy lên thì người gọi đã hết kiên nhẫn vì chuông đã reo cả chục hồi, mà mỗi hồi chuông dài  những năm giây. Tôi ngồi ở quán café trong công viên, ngắm chiếc lá rơi trong lúc chờ một người bạn, từ lúc tôi thấy chiếc lá dưới vòm cây đến khi nó chạm mặt đất là mười bảy giây.  Một tai nạn xảy ra, nghe tiếng va quẹt, bánh xe nghiến mặt đường, tiếng thắng rít, rồi xe ngã một cái ành. Tưởng như trong chớp mắt nhưng thực sự xảy ra trong mười một giây, theo như đoạn video quay lại một cách tình cờ. Một giây vỏn vẹn có thể xảy ra chuyện gì?

  Một áng mây ửng hồng , một con mèo ngáp vặt, một người bệnh nằm thiêm thiếp, một ca sĩ gảy đàn và hát, mấy chai bia chạm nhau, một màn hình tivi, người cha ôm hôn đứa con trai, một quầy trái cây, một gương mặt râu ria giận dữ, một trang sách mở.  Những hình ảnh thoáng qua. Một giây. Một giây cho một sự kiện.  Sự kiện gì? Cuộc sống hàng ngày, trải nghiệm của bản thân, quan sát thế giới chung quanh, biến cố trong gia đình, hành trình của cá nhân. Không có gì “quan trọng” hay có tính lịch sử đáng  ghi lại, đáng là “khoảnh khắc không bao giờ quên.” Có gì đáng nói?

Đáng nói ở ý tưởng ghi lại một giây trong mỗi ngày sống của mình. Một giây mình sống thực sự. Một giây trái tim mình rung động khi chứng kiến tình phụ tử. Một giây thả hồn lãng mạn theo đám mây trôi. Một giây nhận ra chân tướng một con người. Một giây trí óc bừng lên một ý tưởng: Hãy ghi lại một giây trong mỗi ngày ta sống, cái giây sẽ gợi ta nhớ lại những cảm xúc làm thay đổi đời mình, hay những cảm xúc  khiến ta dễ chịu sống tiếp.  Không cần phải là một giây lịch sử, hay một giây đặc biệt, phi thường. Tất cả ý nghĩa ở chỗ này: một giây mỗi ngày của một con người. Với một cái điện thoại cầm tay hay một cái máy quay phim/ chụp hình nhỏ nhắn  rẻ tiền, ai cũng có thể ghi lại một giây nào đó trong mỗi ngày sống của mình. Để làm gì?

Thoạt đầu Cesar Kuriyama chỉ muốn ghi lại để khỏi quên. Anh ba mươi tuổi và không muốn đi tới một tương lai mà khi ngoảnh lại quá khứ anh sẽ hoang mang thắc mắc: có khoảnh khắc nào trong đời mình đáng nhớ chăng? Anh lập một kế hoạch: mỗi ngày ghi lại một giây video của cuộc sống mà anh trải nghiệm. Đúng một giây. Một khoảnh khắc mà khi nhìn lại sẽ làm bùng lên trong ký ức anh một câu chuyện của cuộc đời anh và thế giới anh sống.  Sau một năm, anh có được đoạn video của ba trăm sáu mươi lăm khoảnh khắc. Sáu phút video đó khiến anh nhìn thấy thế giới chi tiết hơn, nhận rõ bản thân mình hơn, hay ít nhứt cũng nhìn lại mình và mong muốn hiểu biết hơn về thế giới.  Và anh quyết định chia sẻ ý tưởng này với mọi người trong buổi nói chuyện được ghi hình và phổ biến trên www.ted.com

Kuriyuma là một đạo diễn, một giây mỗi ngày là kế hoạch dài hơi mà anh dự định thực hiện đến hết đời. Nếu anh sống đến tám mươi tuổi  và ghi lại một giây sống mỗi ngày thì sau nửa thế kỷ anh sẽ có được một bộ phim tài liệu dài năm tiếng đồng hồ để lại cho đời. Có thể mỗi giây trong bộ phim đó đều là một khoảnh khắc đặc biệt của một cuộc đời xuất chúng. Cũng có thể chỉ là năm giờ video lê thê những hình ảnh vô nghĩa. Nhất là khi ý tưởng của anh được phổ biến và nhiều người hưởng ứng. Ừ, anh ta làm được thì mình cũng làm! Có khó gì đâu? Thậm chí còn quá dễ dàng trong thực hiện lẫn phổ biến.  Có lẽ chẳng mấy chốc trên các mạng chia sẻ video sẽ tràn ngập những “khoảnh khắc” trong đời sống  của mọi người.

Tôi không ngán viễn cảnh đó. Thực ra tôi còn muốn khuyến khích các bạn trẻ làm cái chuyện sản xuất một phim tài liệu về đời mình kiểu này.  Một giây mỗi ngày. Một giây hình ảnh sẽ nhắc ta nhớ một sự kiện gì đó trong đời ta, khi ta hai mươi tuổi, hăm mốt tuổi, hăm hai tuổi… Một kiểu ghi nhật ký thời kỷ thuật số. Không cần vò đầu bứt tóc tìm ra chữ nghĩa để miêu tả một điều mà có thể trí óc mình đã tiếp nhận và bào chế một cách méo mó. Hình ảnh máy móc ghi nhận trung thực hơn. Và nếu năm bảy chục năm sau nền văn minh kỷ thuật số vẫn tồn tại thì những giây hình ảnh đó có thể là một kho tư liệu khổng lồ về thời đại của chúng ta với vô vàn sự kiện được ghi nhận bằng nhân chứng sống.

 Có thể sắp tới sẽ xuất hiện (hay đã có?) kiểu blog video mà mỗi ngày người ta chỉ post lên một vài giây hình, có thể từ điện thoại cầm tay hay thiết bị cầm tay khác có chức năng quay phim.  Các mạng xã hội hiện nay đã cho blog bằng hình, phim, tiếng, ngoài chữ. Nhưng có lẽ sẽ sớm xuất hiện những mạng video có thể post trực tiếp dễ dàng và mang tính riêng tư hơn, để cho bất kỳ ai cũng có thể thực hiện kế hoạch để đời một bộ phim tư liệu về cuộc đời mình.

  Mỗi ngày, mỗi giây trên trái đất, chỉ trên trái đất, có bao nhiêu tỷ “sự kiện” bình thường xảy ra cho hàng tỷ người bình thường? Nó xảy ra rồi qua đi, cuộc sống tiếp diễn, có vẻ như không thay đổi, nhưng không hề y chang như trước. Quá khứ đi đâu? Lãng quên là một cõi mênh mông huyền bí như vũ trụ. Sao ta có thể quên từng ngày mình đã sống? Sao ta có thể đi qua cuộc đời này mà không ghi được một khoảnh khắc nào có ý nghĩa? Có thể câu trả lời ở trong chính cuộc đời mà ta sống chứ không phải trong những hình ảnh số hóa ta ghi lại. Nhưng câu trả lời cũng là của riêng mỗi người. 

(Xem video bài nói chuyện ở  http://www.ted.com/talks/cesar_kuriyama_one_second_every_day.html )

Viết trên bàn bếp

Giấc khuya thức dậy đi vô bếp lấy nước uống, thấy trăng ngoài cửa sổ, sực nghĩ hôm nay là mùng mấy âm lịch? Lâu rồi tôi chỉ còn xài âm lịch vào ngày giỗ và tết, tết trung thu và tết nguyên đán. Hôm bữa em tôi gởi thư nhắc bữa nay ngày giỗ má, tôi giật mình chống chế: Ở đây không có lịch ta nên tôi không tính được ngày. Nhưng thực ra chỉ cần mở máy tính gõ vài cái là tôi có thể biết ngay ngày nào trong âm lịch tương đương với ngày nào của dương lịch trong cả một ngàn năm. Tôi đã đánh dấu ngày 10 tháng 2 là mùng một Tết. Rồi tính lùi lại ngày nào đưa ông Táo về trời. Trăng khuya tròn trịa như vầy là rằm tháng Chạp chưa?

Trở về giường nằm trằn trọc mãi không ngủ được, lại trở vô bếp. Nắm gạo hồi hôm tôi bỏ vô nồi cơm điện với một tô nước, chờ sôi rồi bật sang nút giữ ấm suốt đêm, giờ đã thành cháo chín, hột gạo nở và mềm, nước cháo sánh và nóng. Tôi trút cháo vô tô, lấy thêm vài trái ô liu muối, ngồi bên bàn bếp ăn một mình. 

Chồng tôi thường dậy trễ và chỉ ăn một món duy nhứt trong bữa điểm tâm: bánh mì nướng quết mứt táo. Quanh năm. Thưở ban đầu tôi cũng tập ăn uống giống anh, nhưng rồi sớm nghiệm ra rằng vợ chồng không nhứt thiết phải giống nhau. Người  ta có thể chăm sóc nhau mà không cần phải ép mình vô một cái khuôn chung. Tôi thường dậy sớm, thừa lúc ấy tự chế biến cho riêng mình những món ăn mà ở Sài Gòn tôi chỉ cần bước ra ngõ kêu một tiếng là có ngay: Hủ tíu, cháo lòng, bún cà ri, bún nước lèo, bánh canh, bánh cuốn … Hiềm nỗi, với tất cả những cục nêm và gia vị cô đặc có thể mua ở đây, tôi chỉ nấu được những tô “gọi là” bún riêu, bún bò Huế… Đã  chẳng ngon lành gì, lại cực thân. 

Dần dà cái bao tử nhỏ nhẹ phát ra thông điệp sau mỗi bữa ăn: không tiêu nỗi món này, không chịu được gia vị kia. Tôi loại trừ riết còn mỗi một món là cháo trắng ăn kèm một thứ gì đó mằn mặn: thịt kho, cá kho, chà bông, tương, chao, trứng muối. Hồi ở Sài Gòn thỉnh thoảng ba tôi mua trái cà na muối để ăn với cháo. Về sau ít thấy bán, chắc là ít người trồng, hay ít người tiêu thụ. Chồng tôi thích ẩm thực vùng Địa Trung Hải, nên trong nhà luôn có dầu ô liu và trái ô liu muối.   Không có cà na tôi ăn đỡ ô liu, thấy ngon miệng rồi quen miệng. Rốt cuộc, bây giờ tôi giống ông chồng mình, sáng dậy an lòng đã có sẵn món ăn vừa bụng, không bận tâm lựa chọn hay tìm kiếm gì cả.

Trên cái bàn bếp này luôn để sẵn hủ ô liu muối, chai dầu ô liu, chai giấm đỏ, hủ tiêu, hủ muối. Một dĩa mây đựng trái cây tùy mùa, đôi khi lẫn một hai củ hành, một hai khúc gừng khô quéo, một hai trái ớt cũng héo quắt queo, tiện tay tôi để đó rồi quên. Đôi khi có bình hoa, nhưng thường là một cái ly  cắm mấy nhánh rau thơm hành ngò hái trong vườn nhưng chưa dùng hết. Mấy cái khăn ăn gấp lại để một góc, vài cuốn sách nấu ăn có đánh dấu trang những món tôi muốn thử chế biến mà chưa thực hành. Vài cuốn tạp chí, báo và giấy quảng cáo của các cửa hàng, siêu thị. Cứ đầu tuần bưu điện lại mang đến đủ thứ giấy quảng cáo  kèm phiếu tặng quà, khuyến mãi, giảm giá. Tôi đọc mấy thứ đó trong lúc ngồi bên bàn bếp chờ bánh đang nướng trong lò. 

Nhớ lần đầu tiên tôi tập làm bánh táo, đổ bột trên bàn trộn và nhồi như sách hướng dẫn. Bột dính tùm lum, tôi phải dùng dao cạo mặt bàn, khiến cho sau khi cạo sạch sẽ, cái mặt bàn mang thẹo. Chỉ là những vết cắt khó thấy nếu không soi mói. Vậy mà ông chồng tôi vẫn thấy và giảng cho tôi một hồi về cách đối xử với đồ vật, khiến tôi nổi điên và thề là không bao giờ làm bánh táo nữa. Thời gian qua, có vết cắt mờ đi, có vết cắt dường như hằn sâu. Dù được lau chùi thường xuyên mặt bàn vẫn đổi màu, có chỗ phai nhạt, có chỗ đậm dần một vết cà ri hay nước trái dâu đen. Cuộc sống vợ chồng cứ tiếp nối những đợt sóng gió và ngày tháng bình yên. 

Cái bàn bếp này là nơi bữa ăn dọn lên đúng sáu giờ chiều mỗi ngày, để vợ chồng kể nhau nghe chuyện đã xảy ra trong ngày. Đây là nơi tôi đã cười sặc cơm vì những câu chuyện anh kể, cũng là nơi tôi đã khóc nghẹn vì cơn thịnh nộ anh dằn chén xáng mâm. Một người bạn ở xa đến chơi muốn tặng một món quà, gợi ý thay cái bàn bếp (trông khá nham nhỡ). Bạn nói tụi này cứ đi lựa cái bàn vừa ý, bạn sẽ thanh toán hóa đơn.  Tụi này cám ơn. Cũng có lúc vô Ikea ngắm nghía mấy hàng mẫu trong đó. Rồi lơ luôn. Hôm rồi trong lúc tôi băn khoăn chọn gì làm quà sinh nhật cho chồng, anh bảo chỉ cần làm cho anh một cái bánh táo. Tôi đã thề là sẽ không bao giờ làm bánh táo nữa, và qua bao năm chung sống anh biết tôi “để bụng” lâu như thế nào.    

Trong lúc nhồi bột tôi chạm lại những vết cắt còn hằn trên mặt bàn. Bây giờ thì tôi đã biết là dùng nước rửa là bột trôi đi hết (chỉ cần thời gian cho bột ngấm nước và tan ra). Hồi trước tôi đâu biết làm bánh, hay làm bếp. Hồi nhỏ ở quê, tôi rất phẫn nộ khi thấy đàn ông con trai thì  ở nhà trên, nhà trước, (có vẻ bàn chuyện quốc gia đại sự),  còn đàn bà con gái thì chúm nhụm sau bếp thì thầm những câu chuyện hành tỏi. Tôi đã quyết chí tự  tách xa mình khỏi cái bếp. Tôi coi sự đi đông đi tây, đọc rộng, trải nghiệm, sáng tạo, tranh luận, dạy học, viết lách là những hoạt động xứng đáng được dành cho  nhiều  thì giờ hơn trong khoảng đời người ngắn ngủi. 

Mười năm đầu sau khi lập gia đình, tôi thường chợt nghĩ mình đang làm gì đây trong những lúc lặt rau thái thịt; và nhiều lần thảng thốt hỏi sao mình có thể tự giam trong nhà bếp như vầy? Điều tôi sợ nhứt là không gian cái bếp sẽ khiến sáng tác của tôi quẩn quanh và “bốc mùi hành tỏi”. Nhưng đây là chọn lựa của tôi. Không ai khác phải chịu trách nhiệm.  Cũng không cần ai khác thuyết phục tôi rằng nhà bếp không phải là một thế giới hạn hẹp. Tôi tự biết rằng thế giới ở trong đầu người viết, trong trí tưởng tượng, trong suy tư,  chứ không phải trong không gian sống. 

Cái bàn bếp, dù muốn dù không, cũng đã trở thành nơi “làm việc” của tôi trong mười mấy năm qua. Băm hành giã tỏi nơi đây, lóc cóc gõ máy tính nơi đây. Từng ngồi đây làm thơ , viết tiểu thuyết, từng ngồi đây cắt phiếu giảm giá dầu ăn, đường bột dán vô danh sách đi chợ. Bạn bè em cháu đến chơi đã ngồi đây nghe tôi kể lễ hay kể lễ tôi nghe. Đã nhiều lần tôi đập chén quăng nồi biến cái bếp thành bãi chiến trường. Đã nhiều lần tôi ngồi bên cái bàn bếp không làm gì cả, chỉ nhìn ra cửa sổ, có khi thấy một vầng trăng, có khi nghe một tiếng ngỗng  giữa trời, có khi tuyết đang rơi, có khi hoa anh đào chớm nở,  lòng bình an. 

Chẳng lẽ cái đầu tôi cũng giống như cái bao tử của tôi, thử đã đời rồi ưng mỗi món cháo trắng? Tôi không biết, có thể do tuổi tác, có thể ảnh hưởng của bệnh tật, cũng có thể tại cái bếp, tôi bớt coi việc đời là quan trọng, buông thả dần những ước mơ, những khát vọng, những đam mê, những toan tính, những dự định, những “quyết tâm”. Tự nhiên một ban mai thức giấc vì tiếng chim hót ngoài vườn, nằm im lắng nghe mà cảm giác lâng lâng chẳng khác gì được tán tụng văn tài. Có lúc chữ nghĩa dắt díu nhau tràn ra đầy trang giấy, viết vừa xong là quên gần hết điều mình đã viết, lòng nhẹ nhõm như mới đi cầu xong.  Rồi bỗng nhiên nhìn người đàn ông đã chia sẻ cuộc đời với mình ngồi gọt táo và nói chuyện biến đổi khí hậu trên trời dưới biển, mà  xúc động không thốt nên lời.

Lật bật mà tháng chạp ào tới, vút qua. Tôi tính nhắn em tôi gởi qua bộ đồ thờ ông Táo thường thấy bán ở Chợ Lớn dạo gần Tết, lúc người ta sửa sang nhà cửa dọn dẹp bếp núc. Tôi giải thích cho chồng: Nhà phải có cái bếp, mà bếp phải có ông Táo. Ổng là người ghi chép mọi việc xảy ra trong nhà để cuối năm viết sớ đem lên trời. Anh không thể tin là có ông trời nào nghe hay đọc nỗi những câu chuyện gia đình của mấy tỉ nhà trên thế gian. À, không chừng ông trời thu thập các lá sớ để yên tâm rằng mấy ngàn năm nay trên khắp hành tinh này, câu chuyện mọi gia đình vẫn luôn y chang nhau. 

Đặt cái bánh táo lên bàn, tôi nói:  Tết nhứt tới nơi, cũng nên đổi mới để đón tân xuân. Có lẽ đã tới lúc thay cái bàn bếp này. Nhưng anh phản đối quyết liệt. (Lẽ ra tôi nên giả bộ nói ngược lại thì anh sẽ cải đúng ý tôi.) Anh nói: Cái bàn bếp này lâu nay vẫn làm cái việc ghi khắc những câu chuyện trong  nhà này, không gì thay thế nó được. Cứ để cho những câu chuyện chép chồng lên nhau, đan kết hay thay đổi, xóa đi hay nối tiếp. Nó không phải cái sớ của ông Táo, nó là một tiểu thuyết mà chúng ta phải viết cho tới cùng, không thể lửng lơ “hồi sau sẽ rõ”. 

Im lặng = chết

“Tôi  nghe em đã chống cự để tự vệ. Tôi nghe rằng việc em chống cự đã khiến em bị bạo hành dã man hơn. Tôi nghe em đã không chịu buông xuôi. Tôi nghe em nói em muốn sống.”

Đó là câu mở đầu của bài “Gởi người đàn bà chiến đấu tôi không quen biết” của nhà văn Ấn độ Monsoon Bissell đăng trên The Hindu ngày 5/1/2013.  The Hindu là một nhật báo quốc gia xuất bản ở Ấn, có website bằng tiếng Anh (thehindu.com) đông người truy cập từ khắp thế giới, nhứt là từ khi xảy ra vụ hiếp dâm tập thể ở Delhi. Tôi cũng là một trong những người tìm đọc trên chính báo chí Ấn để cố hiểu điều gì đang xảy ra cho phụ nữ ở nước này và tại sao như vậy.

Những vụ hiếp dâm vẫn tiếp tục xảy ra. Hôm nay cảnh sát đã bắt hai người đàn ông, trong đó có một thầy giáo, vì đã hiếp dâm ít nhứt 9 trong số 40 học sinh nội trú. Hôm qua một cô gái bị hiếp dâm đã tự thiêu. Hôm kia, hôm trước nữa, và hôm trước nữa… hầu như ngày nào cũng có án hiếp dâm.  Những vụ hiếp dâm được đăng báo là những vụ có cảnh sát can thiệp, bắt giam hay truy tố thủ phạm. Còn bao nhiêu vụ không “lên báo”, không trình báo cho chính quyền, thủ phạm nhởn nhơ, nạn nhân câm nín?

The Hindu mở diễn đàn chống hiếp dâm. Nhiều tiếng nói tranh luận đặt vấn đề tại sao mà hiếp dâm trở thành một điều được bình thường hóa trong một xã hội có nền văn minh thâm căn như Ấn độ? Làm cách nào đối đầu với vấn đề xã hội này? Nhiều nơi nhiều tổ chức khác nhau cũng có những cuộc thảo luận và thuyết giảng. Quốc gia của một tỷ hai trăm rưởi triệu người này không thể có một giải pháp đơn giản cho bất cứ vấn đề gì. Trong khi đa số phẫn nộ đòi hỏi chính quyền những biện pháp  quyết liệt chống lại tội ác tình dục này thì một số người cho là phụ nữ phải chịu một phần trách nhiệm khi bị hiếp dâm!

Có người cho rằng phụ nữ phải có cử chỉ đoan trang, ăn mặc kín đáo, không đi chơi ban đêm, ra đường phải đi cùng cha anh … để được an toàn.  Một ông đạo tự xưng là người-trời cho rằng cô sinh viên 23 tuổi bị hiếp dâm và chết là do cô thiếu đức tin: nếu cô cầu nguyện Trời Phật phù hộ thì đã không lên chiếc xe buýt định mệnh, và khi những người đàn ông trên xe toan hãm hiếp cô, nếu cô quì xuống chân họ van xin lòng thương hại, gọi họ là “anh” thì đã không phải lãnh một kết cục bi thãm.  Lại còn vấn đề danh dự / ô nhục: Tại sao nạn nhân lại là nỗi ô nhục? Chứ không phải kẻ thực hiện hành vi tội ác chống con người, chống phụ nữ, chống xã hội văn minh?

Cô gái mà đến giờ vẫn bị giấu tên đã không cầu xin thần thánh hay những người đàn ông.  “Tôi  nghe em đã chống cự để tự vệ. Tôi nghe rằng việc em chống cự đã khiến em bị bạo hành dã man hơn. Tôi nghe em đã không chịu buông xuôi. Tôi nghe em nói em muốn sống.”

Ấn độ và nước ta có chung một số đặc điểm văn hóa, coi trọng lòng vị tha, tính nhân ái, lòng hỉ xả từ bị, đức hiền hòa nhẫn nhịn. Oái oăm là những giá trị đó đều được đề cao như phẩm hạnh phụ nữ, được gia đình giáo dục cho con gái, xã hội cũng lấy đó làm thước đo đạo đức phụ nữ. Một quan niệm còn thịnh hành trong xã hội Ấn cũng như xã hội chúng ta là phụ nữ (phái đẹp) tất nhiên là đối tượng cám dỗ đàn ông, “hoa đẹp cho  người ta hái, gái đẹp cho  người ta yêu”. Quấy rối tình dục và cưỡng bức tình dục được coi là biểu hiện nam tính,  thể hiện nam quyền. “Đàn ông không uống rượu, không cua gái, không phải đàn ông!”

 (Một lần tôi đi xe buýt từ Bình Dương về Sài Gòn, xe đông, chợt một cô gái la lên “Làm gì vậy?” Tôi nhìn về phía cô thấy một gã trai đứng sát cô cười nham nhở: “Đã làm được gì đâu?” Vài ba tiếng cười phụ họa nổi lên trong đám trai chung quanh. Cô gái giận run người, mắt long lên sòng sọc, mặt đỏ bừng. Gã trai cười hề hề: “Gì dữ vậy? Mới đụng chút xíu mà nứng rồi sao?” Tôi chờ cô gái tát vào mặt gã trai hay ít nhứt cũng mắng gã là đồ mất dạy hay vô văn hóa. Nhưng cô bất động, im lặng. Rồi chen ra cửa, xuống xe ở trạm dừng ngay lúc đó. Chắc đó không phải là điểm đến, chẳng qua là cách duy nhứt để cô thoát khỏi một cuộc quấy rối tình dục. Đám trai còn lại trên xe tiếp tục cười đùa tục tỉu, những hành khách khác, kể cả tôi, chỉ biết im lặng.)

Sự im lặng và sự cam chịu là xiềng xích vô hình đã trói buộc phụ nữ vào những giá trị mà nam giới đã đặt định cho họ và đặt họ ở vị trí thấp kém lệ thuộc.  Báo The Hindu hôm kia đăng tin một phụ nữ làm việc cho một bác sĩ đã bị ông hiếp dâm nhiều lần trong suốt bốn năm, chị đã im lặng trong sợ hãi vì bị đe dọa và vì áp lực kinh tế. Cuộc xuống đường sau cái chết của cô gái bị hiếp dâm trên xe buýt đã khiến  người phụ nữ này có một quyết định dũng cảm là tố cáo kẻ đã đày đọa mình lâu nay, tự giải phóng mình khỏi sự sợ hãi và nỗi ám ảnh ô nhục.

“Im lặng = chết” là khẩu hiệu của những nạn nhân cuộc thảm sát diệt chủng của Phát xít Đức hồi thế chiến thứ II. Những nạn nhân sống sót và những nhân chứng đã lên tiếng tố cáo tội ác Đức quốc xã, đến nửa thế kỷ sau người ta vẫn còn viết sách, làm phim, dựng viện bảo tàng, để nhân loại không bao giờ quên và không bao giờ tha thứ một tội ác như vậy đối với loài người. Hiếp dâm là một tội ác đối với phụ nữ mà nhân loại không thể tha thứ, và đừng bao giờ lãng quên. Monsoon Bissell  viết : “(Chúng ta im lặng ) đủ rồi. Không thể im lặng nữa. Hiếp dâm là cái chết và đừng để ai nói trớ đi. Nó giết chết một cách sống. Nó giết chết cả linh hồn. (Cô gái bị hiếp dâm trên xe buýt)  đã không để chúng ám sát cách sống và linh hồn của em và tất cả chúng tôi đứng lên đoàn kết với em. Phụ nữ khắp nước này đã nổi dậy và thét to. Một số đàn ông cũng tham gia với chúng ta, và giờ đây chúng ta tìm được sức mạnh chung. Chúng ta không thể để mất cái đà này, tâm huyết này, cơ hội có một cuộc sống khác này.”   

Chim bay đi rồi sao nữa?

(truyện đời xưa Lý Lan kể lại)

Đời xưa có một ông vua mê nghe kể chuyện. Ông mê từ hồi công chúa còn nhỏ xíu, tối tối hoàng hậu kể chuyện để dỗ  công chúa ngủ, đến khi công chúa lớn lên, vô cùng  xinh đẹp, được các hoàng tử khắp bốn phương kéo đến cầu hôn.

Vua đặt ra một cuộc thi: Ai muốn cưới công chúa thì phải kể cho vua nghe một câu chuyện. Câu chuyện phải dài đến nỗi vua ngủ rồi vẫn chưa hết. Nếu hết chuyện mà vua còn thức thì người đó sẽ bị chém đầu.

Sau  khi năm hoàng tử bị chém đầu, các hòang tử khác hoảng quá, hè nhau rút lui. Duy có một hoàng tử đến từ một xứ sở rất xa, bên kia núi Phăng-xi-băng,  vì tiếc công đi mấy tháng trời mới đến được kinh đô của vua, nên vẫn kiên quyết dự thi.

Sau  khi vào cung và chờ vua ăn uống, tắm rửa, thay đồ ngủ và nằm lên giường xong, hoàng tử  bắt đầu kể:  

-          Đời xưa ở xứ Óc Eo có một nông dân siêng năng. Nhờ ông cày sâu cuốc bẫm, ruộng của ông trúng mùa liên tiếp ba năm. Lúa nhiều đến nỗi ông phải quây một cái bồ rộng hơn cái đình và cao hơn cây đa. Ông đổ lúa đầy bồ, chắc mẫm cả nhà ông sẽ dư lúa ăn trong mười năm. Dè đâu cái bồ lủng một lỗ. Cái lỗ nhỏ xíu, chỉ vừa cho mỏ con chim sẻ thò vào mổ đúng một hột lúa. Một hôm có một con chim sẽ bay đến cái bồ lúa, thò mỏ vô cái lỗ trên bồ lúa, mổ một hột lúa rồi bay đi. Một con chim sẻ khác bay đến cái bồ lúa, thò mỏ vô cái lỗ trên bồ lúa, mổ một hột lúa rồi bay đi. Lại một con chim sẻ khác bay đến cái bồ lúa, thò mỏ vô cái lỗ trên bồ lúa, mổ một hột lúa rồi bay đi. Rồi một con chim sẻ khác bay đến cái bồ lúa, thò mỏ vô cái lỗ trên bồ lúa, mổ một hột lúa rồi bay đi…

Vua ngáp một cái hỏi:

-          Chim bay đi rồi sao nữa?

-          Sau đó một con chim sẻ khác bay đến cái bồ lúa, thò mỏ vô cái lỗ trên bồ lúa, mổ một hột lúa rồi bay đi.…

Vua cố nhướng mắt lên nhưng cái đầu vua từ từ ngoẹo qua một bên. Khi giựt mình thức giấc vì tiếng ngáy  khò khò của chính mình, vua hỏi:

-           Rồi kết thúc ra sao?

Hoàng tử đáp:

-          Chừng nào chim sẻ mổ hết lúa trong bồ thì mới biết hồi sau ra sao. Còn bây giờ một con chim sẻ đang bay đến cái bồ lúa, thò mỏ vô cái lỗ trên bồ lúa, mổ một hột lúa rồi bay đi…

Vua kéo mền trùm đầu hét:

-          Thôi, ta gả công chúa cho ngươi đó. Ta ngủ đây. Mai kể tiếp. 

Câu chuyện phải viết lại

Năm 2013 được chào đón trên trái đất trước tiên bằng pháo hoa rực rỡ trên bầu trời New Zealand và Úc, và yến tiệc tưng bừng như thông lệ. Rồi ngược chiều kim đồng hồ, nhã nhạc hoan ca cùng lời chúc tụng nối tiếp nhau rộn rã trong những lễ tiệc giao thừa ở Nhật, Hàn, Philippines, Indonesia, Malaysia, Thái, Việt, Lào, Kampuchea, Miến Điện… Những nơi tiết kiệm, người ta cũng gióng chuông đánh trống hay khui một chai rượu chúc nhau hạnh phúc, phát tài.

Nhưng trên đất nước có dân số đông thứ nhì trên thế giới, Ấn Độ, tiệc tùng bị bãi bỏ, lễ lạc chìm lắng, dân chúng căng thẳng, chính quyền lo lắng, những nơi giải trí công cộng đóng cửa, trên đường phố thủ đô một đoàn người lặng lẽ bước đi, miệng bịt bằng một giải khăn đen, tay cầm nến trắng. Nỗi đau thương và phẫn nộ bao trùm đất nước vì cái chết của một cô gái.

Tên của cô không được tiết lộ trên hệ thống truyền thông theo luật nước Ấn, nhằm tránh “ô nhục” cho gia đình người bị hiếp dâm. Nhưng bạn bè, và giờ đây mọi người trên khắp thế giới, đều biết cô là ai. Xuất thân trong một gia đình lao động, con gái đầu lòng của một người phu bốc vác, chị của hai người em, cô đã chọn con đường vươn lên bằng học tập.  Ở tuổi 23, được nhận vào học khoa Vật lý trị liệu của trường Y, tưởng như  cô đã cầm được chiếc chìa khóa mở ra cánh cửa tương lai tươi sáng mà những người thuộc thế hệ và đẳng cấp của cô ước mơ: một nghề nghiệp chuyên môn hứa hẹn một mức sống trung lưu trong một xã hội đang nhanh chóng hiện đại hóa, đô thị hóa.

Một hôm cô cùng người bạn nam đi xem phim về, lên một chiếc xe buýt. Trên xe có sáu người đàn ông, kể cả tài xế. Họ chọc ghẹo và xúc phạm cô gái, đả thương người bạn của cô. Cô phản kháng, chúng bèn “dạy cho cô một bài học” bằng đánh đập và hiếp dâm cô trên  chiếc xe búyt chạy vòng vòng trong thành phố, sau đó quăng cô và người bạn xuống đường, toan cho xe búyt cán qua người cô, nhưng bạn cô dù bị thương nặng đã cố gắng đẩy cô ra khỏi  đường lăn của bánh xe.

Sự việc xảy ra ngày 16 tháng 12 năm 2012, chỉ hai ngày sau vụ thảm sát ở trường tiểu học Sandy Hook bên Mỹ. Sự hãi hùng, điên rồ, vô nghĩa  của vụ thảm sát lấp hết mặt bằng truyền thông thế giới. Vả chăng, ở Ấn độ cứ trung bình 20 phút là cảnh sát nhận được một trình báo về hiếp dâm. Riêng ở Delhi, trong năm 2012 đã có 635 vụ hiếp dâm được trình báo, nhưng chỉ có một vụ bắt giam. Phụ nữ bị hiếp dâm là “chuyện thường ngày” ở Ấn, phần lớn người ta ỉm đi, vì kiện cáo lùm xùm thêm nhục nhã  rồi mọi việc cũng chìm xuồng.

Nhưng khi chiếc ly đã đầy thì chỉ một giọt nước nữa nhễu xuống là tràn ly. Cơn giận bùng phát của dân chúng, không chỉ vì hành động hiếp dâm tập thể bạo tàn trên chiếc xe buýt đã xúc phạm mọi người Ấn văn minh khiến họ nhục nhã và phẫn nộ, mà còn vì một xã hội đang cố nâng lên tầm hiện đại, cố hội nhập thế giới tiên tiến, không thể là nơi nhân phẩm và thể xác phụ nữ bị chà đạp rẻ rúng như vậy.

Sinh viên xuống đường đòi công lý cho bạn mình, phụ nữ biểu tình đòi cải cách một xã hội bất bình đẳng giới, phụ huynh tuần hành đòi hỏi luật pháp nghiêm minh và hiệu quả hơn trong việc bảo vệ con em mình.  Bà Sonia Gandhi, chủ tịch quốc hội, phải cam kết với dân chúng  rằng sự phẫn nộ của họ, tiếng nói của họ, đã được nghe thấy. Những người nổi tiếng, các ngôi sao ca nhạc điện ảnh từng có những tác phẩm hay biểu hiện cợt đùa coi thường phụ nữ vốn bị chỉ trích từ trước, giờ hoặc  im lặng hoặc công khai xin lỗi công chúng, thay đổi quan điểm.

Chỉ cần nhìn những gương mặt và ngôn ngữ thân thể của những phụ nữ, thanh niên, cụ già, và cả trẻ em tham gia những cuộc biểu tình qua ảnh chụp và phim, có thể cảm nhận được làn sóng mãnh liệt đang lan tỏa  trong  xã hội Ấn. Đó không phải là những người biểu tình chuyên nghiệp, cũng không phải những kẻ ngẫu hứng nhứt thời. Đó là những người lương thiện nổi giận đang kiên quyết hành động vì một tương lai an toàn hơn cho phụ nữ Ấn. Trong số họ nhiều người thuộc tầng lớp trung lưu và trí thức.

Họ tổ chức những cuộc thảo luận ở các trường đại học, đăng ý kiến trên các phương tiện truyền thông trong và ngoài nước. Thế giới nghe thấy họ, và hướng về họ với dự đồng cảm và sẵn sàng ủng hộ. Trong lúc những cuộc hiếp dâm vẫn tiếp tục xảy ra hàng ngày ở khắp nơi trên nước Ấn. Và cô gái bị hiếp dâm tập thể trên xe buýt đang tuyệt vọng bám níu sự sống. Nội tạng cô đã bị tổn thương trầm trọng, dù chính phủ đã đưa cô ra nước ngoài điều trị, cô đã không sống nỗi.

 Cái chết của cô không chỉ là niềm hy vọng tắt ngấm của người cha bốc vác nuôi con vào đại học, của những đứa em đang dõi theo con đường vươn lên của chị, của người mẹ thầm lặng hy sinh tất cả cho đứa con gái đã đem lại cho bà niềm tự hào.  Không chỉ người dân Ấn đau đớn. Khi đọc cái tin dữ đó, tôi nghẹn ngào, đau thắt ngực, nước mắt không thể ngừng tuôn ra. Và, dù không phải là người dân Ấn, mà là một phụ nữ, một con người, tôi thấy mình nổi giận trong nỗi đau nỗi buồn đầy chật lồng ngực. Hẳn là những con người, những phụ nữ khác đâu đó trên thế giới cũng cảm thấy như tôi.

Sáu người đàn ông đã hãm hiếp và giết hại cô gái đã bị bắt và giải ra tòa để chịu hình phạt của luật pháp và công luận. Một bộ luật mới để bảo vệ phụ nữ hiệu quả hơn đang được bàn luận. Cơn giận của công chúng đã nguôi đi, hoặc đã chìm xuống dưới nỗi buồn đau mất đi người con gái 23 tuổi thông minh giỏi giang đầy hứa hẹn. Cô đã trở thành tro bụi hòa tan trong giòng sông mẹ mênh mông. Bỏ lại cõi nhân gian này cho chúng ta. Điều gì sẽ xảy ra? Có người nói: Sáu tháng sau câu chuyện này sẽ được quên đi, đâu lại vào đấy.

Vì vậy tôi phải viết lại câu chuyện này.  Vì nếu người ta quên nó đi thì nó sẽ lại xảy ra, và có thể xảy ra ngay tại nơi em gái, cháu gái tôi đang sống.

Kết thúc 2012

Không ngán gì bằng điệp khúc “năm cùng tháng tận”, “Một năm đã qua”. Nhưng đó là cách con người bày ra để đánh dấu từng chu kỳ của cuộc sống, để đếm thời gian tồn tại của mình. Nhưng năm tháng không cùng tận, thời gian không hề “qua”. Những số đếm mười tám, hai mươi, bảy mươi, trăm năm, ngàn năm, muôn năm… đều vô nghĩa. Khoảnh khắc hiện tại cũng vô nghĩa. Bây giờ là bất cứ lúc nào, ở đây là bất cứ ở đâu.

Mình lỡ được dạy cách hình dung thời gian bằng một mũi tên từ trái sang phải, biểu diễn khái niệm thời gian luôn “tiến tới”. Nên mất một thời gian dài vất vả với cái đầu mình để hình dung thời gian khác đi. Sao không là hình xoắn, sao không thể nhì nhằng quanh quẹo, hay gấp khúc, răng cưa, hay vòng cung, lượn sóng? Thời gian có nhứt thiết  phải đo bằng cùng một đơn vị, hay là mỗi người có đơn vị đo “thời gian” riêng của mình, qui định sẵn trong gien? Chẳng phải đấng sáng tạo, hay sự tiến hóa, đã qui định trong gien mỗi cá thể sinh vật một chu kỳ sinh trưởng tử hoại đặc thù của cá thể đó, không liên can gì đến tập thể cùng loại hay khác loài.

Xem phim tài liệu về công nghệ gà thực phẩm. Tất cả trứng cùng được ấp trong cùng điều kiện, nở ra cùng lúc thành gà cùng bầy y chang nhau, được nuôi cùng chuồng, thức ăn uống cùng một thứ,  rồi cùng xuất chuồng một loạt, đi qua cùng một hệ thống chế biến để trở thành những con gà làm sẵn đóng gói chu đáo bày trên quầy hàng ở siêu thị. Những con gà đó có gì khác nhau? Có. Giá tiền tính theo trọng lượng sau khi đóng gói của mỗi con gà khác nhau. Khác biệt từ vài gram đến cả kí lô. Ấy là chỉ tính khác biệt về trọng lượng. Thực tế là hàng tỷ con gà (công nghiệp) không con nào giống con nào, dù cái công nghiệp nuôi gà đã cố biến chúng thành một con gà duy nhứt.

Về đại thể, vòng sinh lão bệnh tử của con người cũng gần giống vòng đời con gà công nghiệp. Ngày giờ chào đời và giới tính của một sinh linh mới đã có thể là sự chọn lựa của cha mẹ đứa bé với sự hổ trợ của khoa học kỷ thuật. Con người mới chào đời sẽ được nuôi dưỡng và lớn lên trong một thế giới “toàn cầu hóa”: ai cũng ăn gà công nghiệp, ai cũng xem chương trình ti vi với cùng những  tin tức thời sự, ai cũng mặc theo thời trang, ai cũng chơi game, có facebook, ai cũng xài điện thoại di động, ai cũng muốn có tiền, ai cũng hùa theo danh vọng… và kiểu này hay cách khác, lúc này hay lúc khác, ở đây hay ở đâu, ai cũng chết. Nhưng dĩ nhiên mỗi người là một cá thể không giống bất kỳ cá thể nào khác, cho dù kẻ khác đó là anh/chị/em song sinh cùng trứng với mình.

Trong mỗi người có một cái đồng hồ tính thời gian bằng những đơn vị khác nhau cho mỗi người. Cho đến nay cái đồng hồ đó còn là bí mật đối với các nhà khoa học. Người ta chỉ mới biết là mỗi sinh vật đều có một cái đồng hồ hoạt động theo một thời gian biểu thiết lập sẵn trong gien của cá thể đó. Tới lúc nào thì phát dục, lúc nào thì phát bệnh, lúc nào thì hưng phấn, lúc nào thì tiêu tùng. Người ta đang thử điều chỉnh gien để can thiệp vào hoạt động của cái đồng hồ đó. Có thể đến một lúc, sẽ có một con người chào đời với một lá số tử vi tuyệt đẹp, lớn lên với đôi chân dài lý tưởng và một trí tuệ hoàn hảo, sống đến 150 tuổi, hoặc không bao giờ chết. (Tôi không dám nghĩ tiếp đến cái tương lai đó)

Tôi nghĩ giá mà mình biết được cái thời gian biểu của đời mình. Có một số cách, như đọc lá số tử vi, xem bói bài, coi chỉ tay, cầu cơ, lên đồng… (tôi thử tất cả và không thể kết luận gì cả). Tử vi có thể giúp mình hình dung những tiểu hạn, trung hạn, đại hạn của đời mình. Năm nào lập gia đình, tháng nào bị tai nạn, tiền hung hậu kiết hay cả đời phú quí vinh hoa.  Tôi chưa gặp một người già nào nói là đời mình diễn ra y như số tử vi của mình, nhưng bản thân tôi vẫn thích ngẫm nghĩ về từng chặng đường đời mình theo lá số (không biết có phải của mình không, vì tôi không biết giờ sinh). Tôi  không biết những vì sao có thực sự chi phối từng cuộc đời của mỗi con người hay không, nhưng ngày càng có nhiều người thiên về giả thuyết nguồn gốc sự sống trên trái đất là từ vũ trụ. Có thể không phải tất cả các vì sao, mà từ một ngôi sao nào đó đang phát ra một nguồn lực chi phối cuộc tồn vong của chúng sinh nơi này. Liệu chúng ta có phải là một loại rô bô được “ai đó” lập trình và điều khiển từ xa? 

Dù sao, đơn vị thời gian theo qui ước của con người ngày nay là giây, phút, giờ, ngày, tháng, năm, thập kỷ, thế kỷ… và người ta tin là thời gian “qua”, bay qua hay trôi qua. Và đã “qua” là mất. Và thời gian “mất” thì không bao giờ tìm lại được. Rồi người ta qui thời giờ ra tiền bạc, và thấy mình không bao giờ có (đủ) thì giờ. Người ta hối hả cuối năm, năm cũng hết, mà công việc, nợ nần  vẫn còn. Rồi người ta bước qua năm mới với những kế hoạch và quyết tâm sử dụng hữu hiệu thời gian mới được “đổ đầy”: một năm nữa.

Nếu cái đồng hồ bí mật trong tôi không ngừng lại bất tử, và cái thời gian biểu được thiết kế sẵn trong gien tôi ghi là còn sống đến 2014, thì trong năm 2013 tôi sẽ: một, ăn kiêng để giảm cholesteron; hai, ngủ kỹ để khỏi băn khoăn lo nghĩ việc ngoài tầm tay của mình; ba, làm điều mà mình muốn, dù cho thời cơ có chín mùi hay chưa. Làm sao biết chắc được mình còn có cơ hội khác?