ghi chép

(...) - Ò ó o o … Tiếng Gà Trống gáy xa xa… A! Gần sáng rồi ư ? Hoàng Tử Cóc đứng dậy, cởi tấm áo choàng tía. Chàng gấp nó lại cẩn thận gởi vào tủ sách của tôi, để trở lại hình dạng con cóc lầm lũi ra đồng bắt sâu bọ. Thằn Lằn Đen nuối tiếc níu góc áo choàng Hoàng Tử: - Đừng hóa thành cóc ! Tôi muốn Hoàng Tử đẹp mãi như vầy. Hoàng Tử Cóc mỉm cười: - Còn có nhiều việc khác phải làm. Tôi không thể suốt ngày mặc áo choàng tía đi rong rễu nói chuyện tào lao. Thằn Lằn Đen tiu nghỉu. (...) Thằn Lằn Đen chỉ có những câu chuyện để kể cho bạn Cóc nghe trong buổi gặp gỡ sau bao năm xa cách. Thế mà Cóc lại bảo là chuyện tào lao ! Tôi bí mật ra hiệu cho Hoàng Tử Cóc. Chàng cũng biết mình lỡ lời, muốn khoác lại tấm áo choàng tía mà ở lại chơi với Thằn Lằn Đen thêm chút nữa. - Ò . .. ó… o… o... Cái anh Gà Trống quỉ quái này ! Cứ gáy lên giục giã làm Hoàng Tử sốt ruột ngồi không yên. Thấy Hoàng Tử nhấp nhổm mà tội nghiệp. Không chừng lát nữa vội quá lại quên mất đuôi như Thỏ ngày xưa ! Tôi bèn g...

Theo trang web của trường kinh doanh Harvard (Harvard Business School) thì sứ mệnh họ đặt ra là giáo dục những người lãnh đạo sẽ tạo ra chuyển đổi trên thế giới. Người nào có tham vọng lãnh đạo mà không có điều kiện học ở trường này có thể tự đào tạo hay học ké bằng việc đọc những bài viết trên website của trường. Trường có một tạp chí là Harvard Business Review, và blog của tạp chí này do nhiều người đang hoặc đã là sinh viên , giáo sư hay nhân sự có liên quan đến trường chấp bút. Tôi muốn giới thiệu một bài trên blog này do Nobuo Sato và Mayuka Yamazaki viết. Ông Sato là giám đốc trung tâm nghiên cứu Nhật của trường kinh doanh Harvard ở Tokyo, ông hơi già. Cô Yamazaki là người trợ lý nghiên cứu cao cấp ở trung tâm này, thuộc thế hệ trẻ. Hiện nay nước Nhật đang trong cơn khủng hoảng, nhưng tương lai đất nước này có thể vững như bàn thạch, căn cứ vào cách thức mà thanh niên nước này hồi phục sau trận động đất, sóng thần và tai họa năng lượng nguyên tử xảy ra vào ngày 11 tháng 3 năm 20...

Khi tôi đến Bellingham lần đầu tiên, tháng 8 năm 2001, bầu trời nơi đây xanh một màu xanh thăm thẳm, không chói chang, nhưng không một gợn mây. Không oi bức, mà cũng không có gió, người ta có thể nằm ngữa trên bãi cỏ hay bãi biển mà ngắm trời xanh đến khi thiếp ngủ trong tiếng sóng ru. Có khi sóng nhẹ nhàng trườn mình lên cát, thấm sâu và êm ái rút ra xa, âm vang nhỏ nhẹ đến như không. Có khi thủy triều xuống rất thấp, bãi biển phơi ra những giồng cát dài hàng dặm, bóng người đi ra sát mép nước trông từ bờ như một cái gạch nhỏ, cách gạch nối nhỏ nhoi giữa đất với trời. Những con ó biển, vịt trời, và nhiều thứ chim khác, nhiều vô kể, chúng bay lượn giữa không trung, sà xuống mặt nước, đôi khi kêu la xao xác. Nhưng tiếng kêu của chúng nhanh chóng nhòa tan vào mênh mông. Người chồng mới cưới hỏi tôi: “Em liệu có thể sống ở đây đến hết đời không?” Tôi trả lời: “Nếu anh sẽ ở đây cùng em đến ngày em lìa đời.” Lúc đó tôi có một niềm tin mãnh liệt là ở đâu tôi cũng có thể sống được, miễn là ch...

nở trong vườn là tulip trắng. Hoa nở sau khi các tulip vàng, đỏ, cam, hồng, tím, đen và lai đã tàn, hoặc gần tàn. Chẳng bao giờ hoa nở tòe loe hết mức, khi "mãn khai" cũng bum búp như cái chung uống trà bằng gốm men trắng. Người ta hay trầm trồ hoa tulip đen, "nữ hoàng của đêm". Nhưng tulip trắng khó trồng hơn cả. Cả vườn năm nay chỉ có ba bông này.

Học kỳ đầu tiên ở Wake Forest tôi “bơi” muốn chết, nhưng có lẽ nên dùng chữ của bà giáo sư cố vấn là “struggle”, chiến đấu hay nỗ lực, để đạt được cái điều mà người giỏi giang có thể vừa làm vừa chơi. Có ba nguyên nhân chính: Tôi đang yêu và muốn lấy chồng nhưng ba tôi không chấp nhận chàng rễ! Đương nhiên lòng tôi thường bấn loạn, ngồi học mà đầu óc cứ tính đến chuyện có nên cưới vào mùa hè tới không! Nguyên nhân thứ hai là do tánh lãng mạn. Rừng chung quanh trường mùa thu đổi màu đẹp đến nỗi nhiều phen tôi chết lặng giữa cơn mưa lá cây vàng rực hay nâu đỏ, quyển sách lẽ ra phải đọc cứ bỏ mặc trên chiếc ghế gỗ, vùi trong lớp lá khô. Và nguyên nhân cuối cùng, thành thực mà nói, tôi viết chậm, viết tiếng Anh càng chậm, nghĩ ra một câu mươi chữ thế nào cũng có một hai chữ phải tra tự điển rồi mới yên tâm viết. Một bài làm giữa khóa tụi bạn cùng lớp dành ra một buổi tối là viết xong, tôi rị mọ cả ngày trời. Nói tắt cho gọn, đến hạn chót nộp bài làm cuối khóa (20 trang cho mỗi lớp, 3 lớp ...

Hôm qua trời mưa và gió và lạnh lẽo âm u cả ngày. May mà hôm trước đã hái một mớ hoa "nữ hoàng của đêm" vô nhà. Cũng bình hoa đó nhìn từ trên xuống: Ngoài vườn phần lớn bồ công anh đã tàn, kể cả những trái lông chông cũng đã bị gió cuốn đi... Hình này và những hình dưới đây đều được chụp trước ngày hôm qua. Giữ hình hoa lại để dành xem. Cũng muốn để dành hương nhưng hoa còn sắc mới còn hương. May mà đám hoa tím bền gan vẫn trơ trơ trong mưa gió Thủy tiên cũng ngoan cường Trong các sắc màu tulip, tulip đen nở chậm nhưng lâu tàn. Tulip đỏ và vàng nở sớm nhứt, bây giờ thì gần như tan tác cả rồi. Bên hông nhà bỗng xuất hiện một đóa tulip lẻ loi này, không biết do mấy đứa tulip đỏ và trắng tự lai giống, hay có người lẳng lặng trồng mà hổng nói cho mình biết! Mới xuân đó mà sắp ... hè rồi!

Mười tám tuổi, Nolla Yaun đinh ninh ở thành phố cô sinh ra và lớn lên, New York, có tất cả những gì thế giới có thể có. Cô gái khao khát sáng tạo và tin là không có gì thú vị hơn sống đời một nghệ sĩ. Cô rời chốn phồn hoa đô hội, đến một thành phố nhỏ xíu là Baltimore, nơi cô nhập học trường Nghệ thuật Maryland (MICA). Mười chín tuổi Nolla vẫn đam mê nghệ thuật và không nghĩ đến một con đường đời nào khác. Nhưng rồi qua hết tuổi mười mấy, và qua nhiều trăn trở, Nolla quyết định chuyển từ bộ môn được coi là cao sang danh giá là hội họa sang một bộ môn bị coi là “thực dụng”: thiết kế hàng dệt may. Có thể đơn giản như cô nói: cô chán vẽ rồi. Nhưng dù sao Nolla cũng đã đem tất cả khao khát sáng tạo vào chọn lựa mới. Bộ sưu tập cô trình bày trong Thời trang 2011 “Đồ thiệt: Thiết kế như chơi hết mình” mang chủ đề “Dreamscape”. Tôi chưa kiếm được chữ Việt ngắn gọn tương đương để dịch trọn vẹn. Dream là chiêm bao, mơ ước; scape là thoát ra, bay bỗng. Tôi nghĩ đến chữ “Landscape”, thường hiểu l...

Trời tạnh mưa một cái là dân chơi mô tô xứ Bellingham tụ tập dưới phố Trông người nào cũng ngầu. Xe của họ cũng láng cón. Họ la cà trước tiệm bán xe Harley-Davidson rồi phóng xe đi từng tốp. Không phải bọn teen choi choi, mà toàn là sồn sồn trở lên đến các lão hippi quá đát. Hình như ai cũng hối hả. Chơi đi. Mùa đang xuân. Không chơi xuân cũng già.

Trong hơn một thập niên qua, mỗi năm một câu hỏi đã được đặt ra cho những trí thức dẫn đường trên thế giới thảo luận. Tổ chức đặt ra câu hỏi đó là Edge Foundation, những ý kiến tranh luận sau đó được tập hợp biên soạn thành sách. Câu hỏi của năm 2011 được đưa ra vào tháng giêng, đến nay đã có 164 ý kiến đóng góp của 164 học giả thuộc nhiều ngành học thuật khác nhau. Câu hỏi là Khái niệm khoa học nào sẽ phát triển bộ công cụ nhận thức của mọi người? (What scientific concept would improve everybody’s cognitive toolkit?) Có thể đọc tất cả những ý kiến đó trên website của Edge (edge.org). Nhiều ý kiến khác nhau, không phải tất cả đều mới mẻ độc đáo hay xuất chúng, nhưng có thể từng người đọc sẽ bắt gặp những ý tưởng gợi nên cảm hứng mạnh mẽ đối với riêng mình. Chẳng hạn với tôi là khái niệm “Thời gian sâu” của Martin Rees. “ Chúng ta cần mở rộng những chân trời thời gian của chúng ta ”, Martin Rees bắt đầu sau cái tựa “Thời gian sâu” và tương lai xa. Martin Rees là giáo sư môn Vũ trụ học...

Chuyện này đeo đẳng tôi từ Tết cho đến giờ. Tôi phải viết ra, bởi dù sao thì trời đất vẫn xoay vần, đã qua tháng tư, sang tháng năm rồi. Tôi bay đến Siem Riep, đi cùng một đoàn khoảng 60 du khách, đa số là người Mỹ từ trung niên trở lên, trên một con tàu tên La Marguerite, từ Tonle Sap xuôi theo dòng sông Mekong xuống đồng bằng sông Cửu Long, kết thúc ở bến Mỹ Tho, từ đó đi đường bộ về Sài Gòn. Hành trình một tuần lễ, lúc ở Kampuchia thì thăm đền đài Angkor, thị trấn cổ ven sông, cung điện, chùa chiền ở thủ đô Phnom Penh, cánh đồng tàn sát và trại giam tra tấn của Pol Pot. Sau đó tàu vào Việt Nam ở cửa khẩu Tân Châu, đi thăm các cù lao nổi giữa sông Tiền, làng nông nghiệp, làng nghề, khu di tích căn cứ Xẻo Quít, thị xã Sa Đéc, nhà của “Người Tình” bà Marguerite Duras. Những người thiết kế tour và hướng dẫn viên nhiệt tình mua vui cho khách phương xa. Ở Kampuchia người ta nhấn mạnh vào hào quang một thời của nền văn minh Angkor và tôi ác diệt chủng của Pol Pot. Ở Việt Nam là màu xanh c...

Tôi có một người bạn ở Alabama. Có lần ngồi xe ngang qua Alabama, xe chạy hoài chạy hoài mà vẫn còn băng qua một vùng đất thoai thoải trống trải mịt mù trong mưa, tôi than thở thời tiết xấu. Người đồng hành bảo nên mừng là trời chỉ mưa chứ không bão. Lúc đó tôi chưa biết như thế nào là bão ở Alabama. Mấy ngày nay sáng dậy là thấy tin bão lốc ở Alabama, số người chết tăng dần, hơn 300 nhân mạng, cảnh đổ nát tan hoang trong hàng trăm bức ảnh và video ghi diễn biến của cơn lốc trông thật hãi hùng. Gởi email cho bạn hỏi thăm, địa chỉ email cũ có lẽ bạn không dùng nữa, nên mấy ngày nay chưa thấy hồi âm. Chỉ còn biết cầu trời cho bạn và gia quyến bình an. Cảm thấy mình bất lực một cách tuyệt vọng. Sáng nay nhận được email với subject là "Daybreak in Alabama", mừng quá, nhưng hóa ra không phải tin tức của bạn, mà là một bài thơ của Langston Hughes được Knopf Poetry gởi cho người yêu thơ trong tháng thơ. Ước gì tôi là người sáng tác tôi sẽ viết cho mình khúc nhạc về rạng đông ở Alab...

Sinh ở Mỹ, Anna Le đang là sinh viên năm thứ 2 trường đại học Western Washington. Mùa thu rồi bạn theo học một khóa lịch sử “Việt Nam và Mỹ”, cuối khóa có ba tuần đi thực tế để làm bài nghiên cứu ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và đồng bằng sông Cửu Long. Đó là lần đầu tiên Anna Le đi Việt Nam, với nỗi háo hức được thăm viếng và tìm hiểu quê hương của cha mẹ, và để hiểu chính bản thân mình. Đề tài nghiên cứu của Anna Le là mối liên hệ giữa ẩm thực và căn cước. Việt Nam là như thế nào, cái gì là Việt Nam, cái gì không phải Việt Nam? Tưởng đơn giản, rạch ròi, mà hóa ra không phải vậy. Đây là bài viết bằng tiếng Anh của Anna Lê sau khi trở về trường và nhớ lại những trải nghiệm của mình. Bản dịch sang tiếng Việt của Lý Lan. Ảnh: Anna Le (mặc áo xanh lá cây) và các sinh viên trong Hội Sinh Viên gốc Việt, VSA, tại Western Washington University. Nhiều thói quen du lịch của đám bạn Mỹ trắng cùng lớp đã hại tôi. Chẳng hạn, mặc dù tôi có thể dễ dàng sống bằng bánh xèo, bún thịt nướng và phở t...

Nếu một người vừa bước tới ngưỡng tuổi ba mươi, có mười mấy tỷ đô la Mỹ, biết mình mắc bệnh ung thư, nghe hai người bạn chí cốt bàn tính chuyện gạt bỏ mình khỏi công ty mà mình là người đồng sáng lập, người ta sẽ làm gì? Paul Allen có câu trả lời hiếm ai khác làm được: Bỏ tiền túi đóng tàu vũ trụ để du lịch không gian, lập viện nghiên cứu về não con người mang tên mình, sắm chiếc du thuyền lớn nhứt thế giới cao bảy tầng dài hơn sân bóng bầu dục và có tiềm thủy đỉnh. Chiếc tiềm thủy đỉnh này được đóng ở một xưởng tàu Đức, nơi sản xuất các tàu chiến, nên Paul Allen nảy ý kiến gắn luôn ống phóng ngư lôi cho tàu của ông. Người ta không dám hỏi ông định phóng ngư lôi vô cái gì, mà nói “Dà, dạ…sẽ có ống... ống… ạ.” Người đàn ông thuộc hàng giàu nhứt thế giới này cũng đủ thông minh và hóm hỉnh để ghi nhận là bất kể ông đề xuất cái gì, thiên hạ cũng “Dà, dạ…” Ông ôm đàn ghi-ta đến Liên hoan Phim Canes, dự bữa tiệc sinh nhật của ca sĩ lừng lẫy Mick Jagger, gạ gẫm Ronnie Wood của ban nhạc The R...

Vườn rau sân trước ngõ có thêm hàng rào. Rào kiểu này thì không rào được gì cả, nhưng là tác phẩm của ông chồng, lại còn bảo là ... quà tặng vợ, đành coi đó là hạnh phúc, dù thiệt tình thấy hơi chướng mắt. Người thì khát khao tự do, mà thế giới quanh mình cứ đem rào lại! Niềm an ủi là khoảnh đất quanh gốc anh đào mình để dành trồng hoa vẫn còn được để yên, tulip mỗi năm đến hẹn lại nở. Mấy năm nay lu bu không bới củ lên nên cây ngày một chen chúc, cuống hoa bị yếu, khi hoa mãn khai hay nhằm cơn mưa to hạt thì cuống không đỡ nỗi hoa bị ngã xuống. May mà bữa nay trời không quá nắng cũng không mưa, hoa nở vừa vừa. Vài tuần nữa phải canh khi hoa tàn mà đào củ lên mới được. Còn đây là dandelion, bồ công anh. Thương nó lắm. Đẹp như vầy mà ông chồng cứ bảo là cỏ, cứ cằn nhằn sao mình làm vườn kiểu gì mà không thấy rau, chỉ thấy cỏ mọc tùm lum!

Ghi lại để sau này làm bằng. Sáng nay, thứ bảy 23 tháng 4 năm 2011 ở Bellingham sương giá phủ trắng xóa bãi cỏ sân trước. Hy vọng đây là đợt sương giá cuối cùng. Cách đây một tháng mình đinh ninh là mùa xuân đã tới (trường học nghỉ springbreak), bèn xới đất làm vườn, trồng mấy thứ rau xuân chịu lạnh giởi, như peas, spinach, arugular, onion, cutting lettuce. Dè đâu trời ấm được vài ba bữa cho hột vừa nảy mầm thì một đợt lạnh tràn qua, đêm lạnh dưới độ âm, ngày mưa rỉ rả, mưa cho cả tuần. Có khi mưa biến thành tuyết. Qua đầu tháng thư tình hình không khá hơn. Tuần đầu tháng 4 vẫn còn tuyết rơi giấc khuya, mặc dù ngày lên tuyết tan hết. Trước khi đi Boston mình đã ươm hột giống mới thay cho đám cũ èo uột hoặc chết cóng. Tưởng khi về nhà sẽ thấy vườn xanh mầm mới. Ai dè chỉ có cỏ là mọc tốt thôi. Mình than năm nay thời tiết kỳ cục quá. Ông chồng bảo đó là bình thường đối với Bellingham. Mình giở sổ tay làm vườn ra, một cuốn sổ nhỏ mình ghi chi chít ngày nào gieo hột ươm giống cây gì, ngày...

Tự điển Anh Việt trong máy tính của tôi không có tiếng Việt tương đương với Green Finch và Linnet Bird. Cả hai đều thuộc họ chim sẻ, Green Finch màu xanh, Linnet Bird có ức hồng hồng, nên tôi dịch là Thanh tước, Hồng tước. Green Finch and Linnet Bird là một bài hát trong vỡ nhạc kịch Sweeney Todd . Tình huống kịch lúc đó là chàng thủy thủ Anthony đi trên phố gặp một cô gái xinh đẹp đứng hát trước cửa tiệm bán chim kiểng: Thanh tước, hồng tước Sơn ca, sáo sậu, Mày hót cách nào? Làm sao mày có thể líu lo, Ở trong lồng, Không bao giờ cất cánh? Chàng hỏi ra biết nàng tên Johanna, đang bị quan tòa Turpin giám hộ. Lão quan này bất công, tham nhũng, tàn ác, và dâm đãng. Lão giữ chìn chịt nàng Johanna, toan ép nàng làm vợ lão. Dĩ nhiên Johanna yêu chàng thủy thủ trẻ chứ không yêu lão quan tòa. Ngoài kia bầu trời chờ sẵn Mời gọi, rủ rê, Ngay bên ngoài song chắn, Sao mày có thể tĩnh tại, Đăm đăm nhìn mưa, Phát cuồng vì bầu trời đầy sao? Làm sao mày hót lên Bất cứ điều gì? Mày hót cách nào? Th...

Mỗi lần đến Boston mình đều thẻo chút thì giờ đến thăm thư viện công cộng của thành phố này. Vì cái ấn tượng lần đầu tiên mình đến đó mười mấy năm trời vẫn còn nguyên. Lúc đó mình chưa đến Paris và Luxembourg, chưa vào những bảo tàng viện và lâu đài ở hai thành phố đó. Cũng chưa đến Dublin, chưa đi dạo qua những khu nhà cổ xây bằng gạch đỏ. Lúc đó mình mới ở Việt Nam ra đi, đến nơi đầu tiên của nước Mỹ là thành phố Iowa giữa bạt ngàn bắp và đậu nành, kiến trúc gây ấn tượng là mấy cái silo, hình ống đầu tròn, đứng sừng sững giữa đồng, ban đầu không biết đó là cái cái bồ đựng nông sản, mình tưởng xứ đó thờ linga. Khi đến Boston,đi thăm khu trung tâm tài chính đến khu phố Tàu, khu phố cổ, bến cảng, khu lịch sử, các trường đại học, công viên, viện bảo tàng ... mới bắt đầu cảm nhận những giá trị Mỹ khác hơn tinh thần Tây tiến, chinh phục đất đai, tiêu diệt thổ dân. Đây là nơi Washington đã phát lệnh tấn công đầu tiên, bắn vào tàu của "Mẫu quốc Anh" đậu ngoài cảng, bắt đầu cuộc đấu...

Ở quê tôi có cây liễu, bởi vì từ Sài Gòn theo lộ 13 về Lái Thiêu sẽ ngang qua một chỗ kêu là "Ngã Ba Cây Liễu". Chỉ có điều khi tôi đủ lớn để tò mò về một địa danh, tôi không tìm thấy cây nào là cây liễu ở cái ngã ba đó. Không đến nỗi lạ lùng hay thất vọng, vật đổi sao dời mà. Nhưng tôi bắt đầu tương tư cây liễu. Nghe nói Hà Nội có liễu rũ bên Hồ Gươm, mỗi lần có dịp đến thủ đô tôi đều nhín thời gian đi ít nhứt một vòng quanh hồ. Có nhiều cây xưa, dáng đẹp, cành lá rũ là sà, soi bóng trên mặt nước lặng lẽ. Hình như có nhiều thứ liễu, mà liễu bên Hồ Gươm ở Hà Nội khác liễu quanh Bồn binh Cây Liễu ở Sài Gòn. Cây liễu trong văn chương cổ phương đông thường được ví von với với đàn bà con gái. Vì nó mềm mại, mảnh mai, yểu điệu. (Đàn ông thì được ví với cây tùng, cao, to, thẳng, cứng.) Và cây liễu, cũng như đàn bà, có cái gì đó vừa bí ẩn vừa ma quái. Nhớ mang máng một chuyện cổ Nhật, hao hao truyện Liêu Trai của Trung quốc. Một trang kiếm sĩ (samurai) trên đường thi hành một sứ mện...